والدين هوشيار، فرزندان كامياب
نقش و جايگاه مدرسه به عنوان مهمترين شاخص جهت آموزش و پرورش و موفقيت دانشآموزان انكارناپذير و حياتي است.
اما نميتوان جايگاه والدين و ضرورت مشاركت آنها در آموزش و پرورش و موفقيت كودكان را نيز ناديده گرفت؛ نقشي حياتي و تاثيرگذار كه بيشك بدون مشاركت والدين بخشي از اهداف آموزشي و پرورشي ناكام مانده و كودكان نيمي از آموزشهاي لازم را دريافت نميكنند.
پژوهشگران دپارتمان آموزش و علوم تربيتي دانشگاه ميشيگان و دپارتمان آموزش و علوم تربيتي دانشگاه جان هاپكينز، مواردي را به عنوان نكات كليدي براي برقراري ارتباط بيشتر و بهتر والدين و اولياي مدرسه و والدين و كودكان ارائه كردهاند كه با آنها آشنا ميشويم.
پژوهشها نشان ميدهد دانشآموزان 70درصد از زمان مفيد خود را خارج از منزل و عمدتاً در مدرسه و يا مراكز آموزشي- تفريحي ميگذرانند كه اين رقم خود به تنهايي گوياي اهميت برنامهريزي درست براي آموزش و پرورش دانشآموزان است.
يكي از نكاتي كه بسياري از پژوهشگران علومتربيتي بر آن اتفاق نظر دارند، آموزش بر مبناي برنامهريزي صحيح و از سن پايين است. از طرفي بخش عمدهاي از آموزش نيز در منزل به اجرا درميآيد؛ به عبارتي والدين خواسته يا ناخواسته تكميل كننده و يا مختل كننده آموزشهاي ارائه شده در مدرسه هستند، بنابراين والدين نيز به همان اندازه و يا شايد در مواردي بيشتر از اولياء مدرسه در آموزش و پرورش كودكان دخيل هستند و اين يكي از دلايل و لزوم تسلط والدين بر مسائل درسي و لزوم ارتباط مستمر آنها با مدرسه فرزندشان است.
حضور والدين
قريب به اتفاق پژوهشگران بر اين باورند كه والدين نقش مهمي در روند فراگيري و آموزش و پرورش دانشآموزان داشته و ارتباط آنها با اولياء مدرسه يكي از واجبات امر آموزش است، بنابراين معتقدند كه
1 - عدم حضور والدين و ارتباط مستمر آنها با اولياء مدرسه يكي از بزرگترين معضلات آموزشي و موثرترين عامل جهت ايجاد اختلال در روند آموزش است.
2 - پژوهشها نشان ميدهد ارتباط مستمر اولياء دانشآموزان با اولياء مدرسه اثرات مثبتي به اين شرح به دنبال دارد:
* افزايش موفقيت تحصيلي دانشآموزان با كسب نمرات بالا، موفقيت در آزمونهاي مختلف به ويژه آزمونهاي سنجش هوش و استعداد تحصيلي و در نهايت رشد و بالندگي شخصيتي دانشآموز.
* علاقه به درس و مدرسه و توجه دقيق به مسائل آموزشي- تربيتي از سوي دانشآموز.
* افزايش چشمگير انگيزه دانشآموز براي فراگيري مباحث درسي و به دنبال آن كاهش خطر ترك تحصيل دانشآموز.
* كاهش چشمگير امكان روي آوردن دانشآموز به مواد مخدر، سيگار، قرصهاي روانگردان و... در سن بلوغ و پس از آن.
* تعادل رفتار كودك و جلوگيري از بروز رفتارهاي نابهنجار به ويژه بيشفعالي در كودكان.
3 - تحصيلات بالاي والدين موفقيت كودك را تا دو برابر افزايش ميدهد: كه اگر تحصيلات بالاي والدين با ارتقاء سطح اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي همراه شود (كه معمولاً نيز اين طور هست) احتمال موفقيت كودك تا ده برابر افزايش مييابد.
4 - به هر ميزان والدين روي مسئله آموزش و پرورش فرزندشان حساسيت بيشتري داشته باشند - حساسيت به جا و منطقي- به همان ميزان فرزند موفقتري خواهند داشت.
5 - ارتباط والدين با اولياء مدرسه بايد ارتباط مستمر و دوستانه باشد. اين ارتباط بايد در همه سطوح شامل تصميمگيري در مسائل آموزشي- پرورشي، مشاركتهاي اقتصادي، فرهنگي و... جلوهگر شود. به عبارتي ارتباط اوليا با مدرسه بايد در حدي باشد كه كودك واقعاً مدرسه را خانه دوم خود دانسته و در مدرسه احساس اطمينان و آرامش كند.
6 - توقع و انتظار والدين بايد به طور صحيح، كامل و واضح با كودك در ميان گذاشته شود تا كودك بر همان اساس، حركت كند.
7 - والدين دانشآموزان موفق همواره برنامهريزي دقيقي دارند، برنامهاي كه روي اجراي آن نيز تاكيد دارند. اما والدين كودكان ناموفق يا برنامهريزي صحيحي ندارند و يا اين كه اصراري بر اجراي برنامهها نداشته و خود نيز دچار سهلانگاري هستند. بنابراين براي موفقيت تحصيلي دانشآموزان بايد اولاً با برنامهريزي صحيح، هدفها را مشخص كرد و ثانياً روي اجراي دقيق و كامل برنامهها تاكيد كرد.
باورهاي والدين، موفقيت فرزند
سه عامل به عنوان مهمترين عوامل جهت موفقيت تحصيلي دانشآموزان مطرح است كه از اين عوامل با نام «باورهاي والدين» يا «اهداف والدين» ياد ميكنند:
* باور والدين و مشخص كردن نكات مهم و با اهميت در زندگي و انتقال اين باورها و اعتقادات به كودك، با شيوهاي صحيح و منطقي، كودك را در جهتگيريها و رفتارهايش ياري ميهد.
به طور مثال اگر تحصيل، موفقيت تحصيلي و تحصيلات بالاي فرزند براي والدين از اهميت ويژهاي برخوردار است، بايد اين باور به شيوهاي درست و منطقي براي كودك شرح داده شود تا كودك بفهمد كه براي والدين او، موفقيت تحصيلي جايگاه ويژهاي دارد، تا بر همين اساس گام بردارد.
* عقيده و باور والدين درباره هر موضوعي بايد ابتدا در رفتار خود آنها جلوهگر شود. والديني كه از دروغگويي بيزارند و دوست ندارند فرزندشان اين خصلت زشت را بياموزد، بايد اين باور را به طور عملي نشان بدهند.
* اگر والدين عقيده دارند كه ارتباط و حضور مستمر آنها در مدرسه فرزندشان باعث موفقيت تحصيلي او ميشود، بايد اين عقيده را اجرا كنند. به اين معني كه با برقراري ارتباط موثر و مناسب با اولياء مدرسه فرزندشان باعث فراهم كردن زمينه مناسب براي موفقيت فرزندشان شوند.
بنابراين باورهاي والدين و انتقال اين باورها با شيوهاي درست و منطقي به فرزند، او را در جهتگيريها و يافتن مسير صحيح ياري ميكند.
شيوه حضور و مداخله والدين
پژوهشگران بر اين باورند كه عمدهترين دلمشغولي والدين ناتواني آنها در انتخاب بهترين شيوه حمايت از فرزندان به ويژه در زمينه آموزش و پرورش است. از اين رو شايد توجه به اين نكات راهنماي مناسبي براي جهتگيري بهتر و موثرتر والدين باشد:
* حمايت از فرزند بايد در جهت تعليم وتربيت صحيح او باشد. اين حمايت ميتواند به شيوههاي مختلف و در هر زمان متناسب با خواست منطقي كودكان ارائه شود.
* همگام شدن با مدرسه، به اين معني كه به جاي تكروي و بيتوجهي به آموزشهاي مدرسه بايد با آموزشها همگام شد. اگر به عقيده اولياء مدرسه باور نداريد به جاي تكروي و سرپيچي، به مدرسه فرزندتان مراجعه كنيد و با مشورت مشكل را حل كنيد. لجبازي و طفره رفتن، تنها به فرزند شما لطمه وارد ميكند.
* كودكاني كه در منزل از حمايتهاي فرهنگي چون مطالعه كتاب، رفتن به سينما، تماشاي فيلمهاي مناسب سن و روحيه خود، تفريح، ورزش و سرگرمي مناسب و... برخوردار ميشوند، بيش از همسالان خود كه چنين حمايتي ندارند، انگيزه ادامه تحصيل داشته و با اشتياق بيشتري درس ميخوانند.
* مشاركت والدين بايد همسو و هم جهت با آموزشهاي مدرسه انجام شده و در حقيقت مكمل آموزشهاي مدرسه باشد.
* صرف هزينه به هر شكل بايد توجيهي منطقي داشته باشد. اگر توجيهي براي صرف هزينهاي پيدا نكرديد، بدانيد كه اشتباه كردهايد!
برنامهريزي، راهي براي رسيدن به هدف
والديني كه دوست دارند فرزندشان به شرايط ايدهآل و آرماني كه در ذهن دارند، دست يابند بايد آموزشهايي را به صورت عملي و به اين شرح به مرحله اجرا بگذارند:
* هر روز برنامهريزي كنيد، زمان خواب و استراحت، صرف وعدههاي غذايي، انجام تكاليف مدرسه، مطالعه آزاد، ورزش و تفريح، كمك كردن به والدين در امور منزل و... بايد به درستي مشخص شده و همه برنامهها طبق برنامهريزي از قبل تعيين شده به اجرا درآيد.
* كنترل دقيق اما نامحسوس برنامههاي كودك به ويژه برنامههاي فوقبرنامه و برنامههايي كه در اوقات فراغت كودك انجام شود. تماشاي تلويزيون، پرداختن به برنامههاي غيردرسي و... بايد براساس برنامهريزي صحيح و با محدوديت زماني مشخصي اجرا شود.
* وضعيت تحصيلي دانشآموز، وضعيت انضباطي و رفتاري او بايد به طور مرتب كنترل شود. مراجعه به مدرسه، بدون اطلاع كودك و گفتوگوي دوستانه با اولياء مدرسه بهترين شيوه كنترل نامحسوس شرايط كودك است.
* با وجود انتظار و توقع بالاي اكثر والدين از فرزند، بايد اندكي واقعبين بود. والدين بايد به خوبي نقاط ضعف و قوت فرزندشان را بشناسند تا بر همان اساس برنامهريزي كنند، برنامهريزي بايد در جهت رفع نقاط ضعف و قوت بخشيدن به نقاط قوت فرزند باشد.
* تشويق، مهمترين عامل جهت پيشرفت و موفقيت تحصيلي كودكان است. موفقيتهاي فرزندتان را بزرگ جلوه داده و از آن استقبال كنيد. به او نشان بدهيد كه از موفقيت او خوشحال هستيد و دوست داريد همواره به همين ترتيب فعاليت كند.
* عادت مطالعه، خواندن و نوشتن، گفتوگو و تبادلنظر دوستانه و... را در خانواده باب كنيد. با گوش كردن به صحبتهاي فرزندتان، با مطالعه كتاب و... عادتهاي خوب را عملاً به او بياموزيد.
خواستههاي كودكان
هر چند كودكان معمولاً نيازهاي خود به ويژه نيازهاي مرتبط با مسائل درسي را كمتر به زبان ميآورند، اما مانند هر انساني خواستهها و نيازهايي دارند كه دوست دارند والدين به آنها اهميت بدهند.
* اغلب دانشآموزان در هر مقطع تحصيلي كه باشند، دوست دارند والدين آنها از وضعيت تحصيليشان آگاه شوند و با اولياء مدرسه ارتباط مناسبي داشته باشند. اين ارتباط به آنها اطميناني خاص ميبخشد.
* ارتباط منظم و دوستانه والدين با اولياء مدرسه، اطمينان خاطري دلنشين به دانشآموز ميدهد و باعث ميشود تا او خانه و مدرسه را جدا از هم و در مواردي مقابل هم نبيند.
* ارتباط والدين با اولياء مدرسه باعث شناسايي بهتر نقاط قوت و ضعف دانشآموز شده و بر همين اساس ياري رساندن به او معناي بهتري پيدا ميكند.
* حضور والدين در جلسات اوليا و مربيان كودك اطمينان ميدهد كه والدين به وضعيت تحصيلي او و در نهايت موفقيت تحصيلي او و يا از همه مهمتر خود او اهميت ميدهند و مانند ديگر كودكان براي والدينشان مهم هستند.
- فرزندان انتظار دارند تا والدين با ارتقاء سطح معلومات و آگاهيهايشان، نيازها، مشكلات و انتظارات آنها را پاسخ دهند تا آنها نيز به راحتي بتوانند راه درست را بيابند.
شش نكته كليدي
پروفسور جويس استين از دانشگاه جان هاپكينز به شش نكته به عنوان نكات مهم در برقراري ارتباط بين والدين و فرزندان و آموزش عملي نظم و انضباط در كار و درس اشاره كرده و ميگويد: «عوامل بسياري در برقراري ارتباط مناسب بين فرزندان و والدين، والدين و اولياء مدرسه و به طور كلي هماهنگي و ارتباط بين افراد خانه و خانه و مدرسه دخيل هستند كه دليل اصلي برقراري اين ارتباط مناسب بين افراد خانواده و خانواده و اولياء مدرسه، آموزش و پرورش صحيح كودكان و در نهايت موفقيت تحصيلي آنها است.
الف) تربيت فرزند: والدين و ديگر افراد مرتبط با كودكان چه در منزل و چه در مدرسه بايد جهتگيري خود را به سمت آموزش و پرورش صحيح كودك متمركز كنند. بنابراين:
* والدين بايد با مطالعه كتاب، حضور در كلاسهاي آموزشي، مشورت با والدين موفق و... به بهترين شيوه آموزش و پرورش كودك مسلط شوند. اگرچه والدين تحصيلكرده روي فراگيري مهارت «تربيت صحيح فرزند» تاكيد دارند، اما لازم است تا والدين كمسواد و بيسواد نيز اين مهارت را آموخته و به آن مسلط شوند.
* برنامهريزي خانواده بايد در جهت تربيت صحيح فرزند، حفظ سلامت روحي و جسمي او و به طور كلي حمايت صحيح و همه جانبه از كودك متمركز شود.
* خانواده بايد همپاي تغيير و تحولات ايجاد شده براي كودك حركت كند. حضور در مقطع پيشدبستاني، دبستان، راهنمايي و حتي متوسطه و دانشگاه، تحولاتي است كه فرزند بايد با حمايت والدين اين تحولات را پذيرفته و با آنها برخورد كند.
ب) گفتوگو و برقراري ارتباط: والدين موظف هستند تا ارتباطي مناسب بين تكتك افراد خانواده و خانواده و مدرسه برقرار كنند كه اين هماهنگي و ارتباط بيترديد اثرات مثبتي بر وضعيت رفتاري- تحصيلي فرزند خواهد داشت، بنابراين:
* همواره در جلسههاي اوليا و مربيان حضور پيدا كنيد.
* نيازهاي فرزندتان را يادداشت كنيد و هنگام حضور در جلسهها با مدير، آموزگار يا مشاور در ميان بگذاريد.
* براساس يك جدول زماني مشخص به مدرسه فرزندتان مراجعه كنيد و از وضعيت تحصيلي فرزندتان مطلع شويد. اين ملاقاتها بايد جدا از دعوت مدرسه براي جلسه اوليا و مربيان صورت بگيرد.
ج) تعهد و متعهد بودن: تعهد والدين در قبال فرزندشان تعهدي است كه تنها محدود به صرف هزينه براي او نميشود. اين تعهد بايد با حضور موثر و مستمر والدين در عرصههاي مختلف زندگي فرزند به ويژه زندگي اجتماعي و تحصيلي او مشاهده شود.
- به هر نحو ممكن در فعاليتها و برنامههاي مدرسه فرزندتان مشاركت كنيد.
- در صورت موافقت اولياء مدرسه در برنامههاي فوقبرنامه مشاركت كنيد، حتي اگر در حد همفكري و برنامهريزي باشد.
- به تعهد خود به عنوان والدين فرزندتان پايبند باشيد و هيچگاه به بهانه كار و گرفتاري از مسئوليت پدر و مادر بودن شانه خالي نكنيد. رفتار متعهدانه شما درسي عملي براي فرزند شما است.
د) تكميل آموزشها در منزل: والدين بايد بتوانند فرزندشان را در انجام تكاليف مدرسه كمك كنند؛ حتي اگر خود نيز نميتوانند از افراد ديگر كمك بگيرند. كسب اطلاعات كامل درباره مباحث درسي، سياستگذاريهاي آموزگار و اولياء مدرسه در آموزش و پرورش و... گامي موثر جهت تكميل آموختههاي مدرسه است.
- سياستگذاري والدين بايد در جهت آموزش و پرورش بيشتر و بهتر فرزند و موفقيت بيشتر و بهتر او جهتگيري شود.
ه) تصميمگيري: والدين موفق همواره درباره وضعيت تحصيلي و ديگر مسائل مرتبط با فرزندشان به درستي انديشيده و به درستي تصميمگيري ميكنند. اين والدين به والدين پيشگام يا رهبر معروف هستند.
- اگرچه نبايد تصميمگيري والدين جنبه تحميل و زور و اجبار به خود بگيرد، اما بايد به عنوان كليدي براي حل مشكلات فرزند مطرح باشد.
- تصميمگيريها بايد در جهت بهتر شدن شرايط آموزشي و پرورشي فرزند جهتگيري شود.
- قاطعيت در تصميمگيري نكته مهمي است كه بايد والدين به آن توجه كنند.
و) همكاري و مشاركت: شناسايي نيازها و امكانات آموزشي مدرسه فرزندمان ميتواند ما را براي مشاركت و حضور بيشتر ياري دهد.
- آگاهي از وضعيت مدرسه فرزندمان چه از جهت نيازهاي آموزشي و چه از جهت نيازهاي ديگر چون بهداشت مدرسه، برنامههاي فوقبرنامه و... براي والدين ضروري است.
- اولياء مدرسه بايد از وضعيت اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي تكتك دانشآموزان آگاه باشند تا مشاركت شكل مناسبتري به خود بگيرد.
- مشاركت والدين در امور مرتبط با فرزندشان بايد همواره به صورت پشتيباني بجا و منطقي جلوهگر شود.
و در پايان: كودكان براي رشد و بالندگي و موفقيت تحصيلي و اجتماعي خود نيازمند مشاركت واقعي والدين و اولياء مدرسه هستند كه بيترديد عدم حضور يكي، امكان پرواز را از كودكان سلب كرده و يا پروازي ناموفق خواهند داشت... موفق باشيد.
* اين مقاله با بهرهگيري از مطالب پايگاه اطلاعرساني دپارتمان آموزش و علوم تربيتي دانشگاه ميشيگان تهيه شده است.
موضوع این مطلب : اولیای دانش آموزان
تعداد بازدید: 170 |
نسخه چاپي | منبع
کلمات کلیدی: نقش و جايگاه مدرسه، موفقيت دانشآموزان ، جايگاه والدين و ضرورت مشاركت آنها در آموزش و پرورش
